İzmir Emir Sultan Rufai Dergâhı’nın son şeyhidir. Rufai tarikatının Ma’rifi koluna mensuptur. Hüseyin Cemal Efendi bu uzun silsilenin son halkasıdır. Eniştesi olduğu Şahabettin Ege’nin anlattığına göre aslen Sultan II. Abdülhamid’in Yıldız Sarayı yaverlerindendir. Saraydaki saltanat ve entrikalardan uzak kalmak için bizzat padişahtan izin alıp görevini bırakmış, ardından Manisa Entekkeliler Rufai Dergâhı şeyhi Hasan Rüşdi Efendi’den icazet alarak İzmir’deki Emir Sultan’a şeyh olmuştur. Hasan Rüşdi, Ahmed Vehbi Antaki’nin halifesi ve damadıdır; onlarca yıl Manisa’da irşad etmiş, şair ve neyzen kimliğiyle de tanınmıştır. Hüseyin Cemal’in kardeşi olarak anılan Şeyh Nuri Efendi, “Nurlu Şeyh” lakabıyla bilinir.
İşgal yıllarında dergâh kapanmamış, halkın maneviyatına yaslanmıştır. Sadayı Hak gazetesinin 26 Mayıs 1921 tarihli 368. sayısında Hüseyin Hüsnü imzasıyla yayımlanan yazı, bu son dönemin en canlı belgesidir. Evvelki gün Tilkilik ziyareti sırasında Taşlıçeşme civarındaki Emir Sultan Rufai Dergâhı’na da uğranmış, didâr-ı ilâhî âşığı derviş babalar ziyaret edilmiştir. Nispeten dar tekkenin içi ve dışı hınca hınç doludur. Sırtlarında siyah haydarî, başlarında siyah sarık ve arakıyye bulunan dervişler, şeyhleri Hüseyin Efendi’nin huzur ve murakabesine girdiklerinde bir lahza olsun kendilerini dünya düşüncesinden uzaklaştırıp mürşitlerinin hazır bulunduğu nazar-gâh-ı ilâhîye râbıta ederek Allah aşkıyla zikre koyulurlar.
Kendilerine mahsus şive ve ahenkle evrâd-ı şerif okunur, Binbir İsm-i Celâl çekilir, ardından Kelime-i Tevhid başlar. Yavaş yavaş kurb-ı ilâhîye yükseldikleri sırada Şeyhzade Rıza Bey “Meded yâ Seyyide’l-Kevneyn” diye bir na’t-ı şerif okur. Ruhlar titrer, hisler yükselir. Devrana karışınca ziyaretçiler bile gayri ihtiyari zikre katılır.
Hisar Camii imamı, Mevlevi şeyhi Nuri Efendi’nin vefatı üzerine İzmir bölgesinin idaresinde bulunan ve Beyler Sokağı’ndaki Rufai dergâhının ağabeyliğini yapan Şeyh Rakım Erkutlu Efendi zakirleri bir müddet meşgul eder, sonra zikri Şeyh Hüseyin Efendi’ye teslim eder. Şeyh Efendi zikri kalbe alır; gırtlaktan devam eden zikre dervişler uyar. Arş-ı alâya yükselen tevhid iniltileri arasında “Meded yâ Resûlallah” diye latif bir seda duyulur. Bu, İştipli Hafız Efendi’nin sesidir. Hareketli nâmeler bütün dergâh ahalisini aşka getirir. Şeyh Efendi coşunca “Hayy Hakk” sedaları mahalleyi tutar.
Hazreti Muhammed Mustafa’nın ismi anıldığında dervişler ellerini göğüslerine koyup başlarını eğer. Özellikle “Meded yâ Fahr-i Âlem Muhammed Mustafa” nidası duyulunca ruhlar arşa yükselir; insan, dünyada Allah muhabbeti ve Peygamber aşkından başka iltifata lâyık bir şey olmadığına kanaat getirir. İlhami Bey’in gür sesiyle okuduğu mersiye hazır bulunanlar üzerinde derin tesir bırakır. Şeyh Efendi dervişlerine Hakk’tan sıhhat ve saadet temenni ederek ziyaret sona erer.
Aileden gelen anlatılar bu resmi ve gazete tablosunu menkıbe ile tamamlar. Hüseyin Cemal Efendi’nin sık sık yaya hacca gittiği, yırtıcı hayvanların yaklaşmadığı, yılan ve akrebin sokmadığı söylenir. İkiçeşmelik’te kendisine bombalı suikast düzenlendiği, binek eşeğin paramparça olduğu, kendisinin ise yara almadan kurtulduğu nakledilir. Dergâhların kapatılmasından sonra eve sakladığı el yazması kitaplar, dönemin yasaklarına karşı ceza almamak için akrabaları tarafından yakılmıştır. Böylece dergâhın yazılı bellek kısmı büyük ölçüde yok olmuş; geriye gazete satırları, vakıf kayıtları ve aile hafızası kalmıştır.
Bugün Konak’ta 951–954 sokaklar arasında restore edilmiş türbe ve hazire, o son âyinin mekânını taşır. Hüseyin Cemal Efendi’nin kesin vefat tarihi yaygın kayıtlarda netleşmese de, İzmir Rufailiğinin kapanış öncesi son mürşidi olarak adı bu toprakla birlikte durur. Rabbülâlemîn şefaatlerine layık eylesin. Âmin.