Yaren Dede, 14. yüzyıl başlarındaki Türkmen iskânı ve kolonizatör dervişler çerçevesine yerleştirilir. Bölgenin kurucularından ve yerleşimi örgütleyen dervişlerden biri olarak gösterilir. Anadolu’daki “kolonizatör Türk dervişleri”ndendir. Horasan veya Orta Asya kökenli gazi-dervişler, uç bölgelerde hem dinî hem de iskân işlevi üstlenmişlerdir.
“Yaren” kelimesi Farsça “dost, yakın arkadaş” anlamına gelir; “Dede” ise Anadolu’da evliya, ata ve tarikat büyüğü için kullanılan unvandır. Bu ad, hem kişisel lakap hem de toplumsal işlev (topluluğun “yareni”, rehberi) taşıyabilir. Ancak Yaren Dede’nin hangi tarikata (Yesevî, Vefâî, Kalenderî vb.) bağlı olduğu, asıl adı veya ölüm tarihi belgelerle saptanamamıştır.
Yaren Dede, erken 14. yüzyıl Türkmen kolonizasyonunun tipik ama belgesiz kalan bir temsilcisidir. Menemen’deki Yaren Dede kabri Bozalan köyünde bulunur.
Konumlar eklendikçe 2 km çevredeki zatlar burada listelenecek.