Tayyibe Hatun

Hatuniye Camii’nin banisi adı Tayyibe, İzmir eşrafınca hayır ve hasenatıyla tanınan Hüseyin Efendi’nin eşidir. Hüseyin Efendi, aynı zamanda Başdurak Camii’ni kendi maişetinden yaptıran zahire tüccarı Hacı Hüseyin Ağa’dır. Tayyibe Hatun ve Hüseyin Efendi’nin bir oğlu vardır. Yusuf Çavuşzâde Hacı Ahmed Ağa olarak tanınır. O da anne ve babasının yolundan giderek 1671’de Kemeraltı Camii’ni vakfeder.

Sonraki yıllarda torunu Hacı Mukaddes Hatun da 1727’de Hatuniye avlusuna dershane ve sebil ekletir. Böylece üç kuşak aynı hayır zincirinde durur.

Hüseyin Efendi’nin cami yaptırması, fakiri doyurması, giydirmesi İzmir’de duyulmuştu. Zamanın eşkıya başı da bunu işitmiş, ona şöyle haber salmıştı:

“Duydum ki sen zenginmişsin. Cami yaptırıyormuşsun, hayır hasenat yapıyormuşsun. Bana da bir teneke altın vermezsen seni rahat bırakmam. Canını almaya gelirim, seni öldürürüm.”

Bu haber karşısında Hüseyin Efendi’nin morali bozuldu. Sıkıntılı hâlde iş yerinden evine döndü, durumu eşi Tayyibe Hatun’a anlattı.

Hanımı dedi ki: “Hiç üzülme. Sen Allah’ın evini yaptırıyorsun; fakirin yuvasını kuruyor, karnını doyuruyor, sırtını giydiriyorsun. Merak etme. Cenâb-ı Hak seni koruyacaktır.”

Bunun üzerine karı-koca, duaların kabul vakti olan teheccüdde günlerce kalktılar. Namaz kıldılar, yalvardılar, yakardılar, gözyaşı döktüler.

Aradan henüz birkaç gün geçmişti ki Hüseyin Efendi bir gün camiye giderken tellalın sesini duydu: kendisini tehdit eden eşkıya, zaptiyelerle girdiği çatışmada öldürülmüştü. Sevinçle eve döndü. Müjdeyi eşi Tayyibe Hatun’a götürmek üzere bir miktar altın ve ziynet aldı, önüne koydu.

Altınları ve haberi alan Tayyibe Hatun önce Allah’a hamd etti. Sonra Resûlullah (s.a.v.)’in hadisini hatırladı:

“Dünya ile aramızda bir münasebet yok. Ben dünyada yaz gününde yola çıkan yolcu gibiyim. Yolcu bir ağaç gölgesinde biraz soluklanır, sonra gölgeyi bırakıp gider. Ben de yoluma devam edeceğim.”

Selman-ı Fârisî (r.a.) hattından gelen sözü de ekledi: “Her birinizin dünyalıktan taşıyacağı, bir yolcunun taşıdığı kadar olsun.”

Sonra eşine döndü: “Ey evimin direği Hüseyin Efendim, ben bu altınları ahirete taşıyamam. Mademki bunları benim için aldın, bunlarla benim için Tilkilik’te bir küçük cami yaptır.”

Hüseyin Efendi de onun adına Hatuniye Camii’ni yaptırdı. Levhadaki yıl 1625’tir. Vakıf fişlerinde H. 1056 / M. 1640 geçer. Evliya Çelebi 1671’de İzmir’e geldiğinde camiyi ayakta görür ve “Ahmed Ağa’nın validesi bina etmiştir; evkafı bol, kiremit örtülü mamur bir camidir” der. Asıl inşa kitâbesi bugüne ulaşmamıştır. En sağlam tarih çerçevesi şudur: yapı 17. yüzyıl ortasında, 1670’ten önce vardır.

Osmanlı belgelerinde yapı çoğu zaman onun adıyla, “Tayyibe Hatun Camii” diye geçer. Halk dilinde ise “hatun”un camisi olduğu için Hatuniye demişler; semt de bir dönem bu isimle anılmıştır. Eski adı Tilkilik’tir.

Tayyibe Hatun’un kabri, bu caminin bahçesindedir. Avlu küçülünce hazire de daralmıştır; kitâbeli müstakil bir türbe açıkça görünmez. Bugün İzmir’in Konak ilçesinde, Anafartalar Caddesi ile 943. Sokak’ın kesiştiği yerdedir.