Nakşibendî Şeyhi Hafız Esat Efendi Hz.

İzmir’in Cumhuriyet yıllarındaki Nakşî muhitinde bazı isimler büyük cemaat kurmaz; evin içine, hatime ve Fâtiha’ya sığar. Hafız Esat Efendi böyle bir isimdir. Resmî bir tekke postnişini olmaktan çok, 1925’ten sonra ev ve sohbet çevresinde süren bir irşad çizgisinin temsilcisidir. Mezar taşının onu hâlâ “Nakşi meşâyihinden” diye nitelemesi, çevresinin onu bu sıfatla tanıdığını gösterir.

Esat Efendi 1884 yılında Çanakkale’nin Bayramiç ilçesinde dünyaya geldi. İlçe o dönemde Biga sancağına bağlıydı; tarım ve küçük medrese çevresi ağır basardı. Kur’an hafızıdır. Şeyhi Hilmi Efendi’dir. İkisinin kabirleri aynı mezarlıkta yan yanadır. Hilmi Efendi’nin hangi kola mensup olduğu, hangi şehirden geldiği açık kaynaklarda yeterince belirmez; İzmir’deki birçok yerel Nakşî halkası gibi bu silsile de belgesiz kalmış bir halkadır.

30 Kasım 1925 tarihli Tekke ve Zaviyeler Kanunu’ndan sonra resmî dergâh kalmadığı için faaliyet, “şeyhlik” unvanıyla fakat ev sohbeti, hatim, Fâtiha ve hatm-i hâcegân tarzında gizli-yarı açık bir çerçevede sürmüş olmalıdır. 1925–1950 arasında İzmir’de Nakşibendilik, Menemen Olayı’nın (1930) gölgesinde oldukça temkinli yürümüştür. Erbilli Esad Efendi’nin yargılanması ve oğlunun idamı, aynı tarikatın İzmir–Manisa hattındaki halkaları için uzun süre risk anlamına gelmiştir. Hafız Esat Efendi’nin 1954’e kadar “şeyh” olarak anılması, tarikatın şehirde tamamen silinmediğini, fakat büyük cemaat kuracak kadar da görünür olmadığını düşündürür.

Esat Efendi 28 Ocak 1954’te, yetmiş yaşında İzmir’de vefat etti. Karabağlar Paşaköprü Mezarlığı’na defnedildi. Mezarlık, Cumhuriyet’in ilk yıllarında kapatılan eski İzmir kabristanlarından (Yusuf Dede vb.) nakledilen kabirlerin de bulunduğu, yaklaşık 1930’lardan beri kullanılan büyük bir Müslüman mezarlığıdır. Taş, dikdörtgen prizma biçiminde, sade bir levhadır; demir parmaklıklı bir bölümde durur. Yanındaki taş Hilmi Efendi’ye aittir.

Mezar kitabesi, dönemin taşçı üslubu ve halk Osmanlıcasıyla şöyledir:

Hüve’l-Hayyü’l-Bâkî.
Daima Hakk’ı… hakkı taallüm neşr eyledi idi.
70 yaşında iken Nakşi meşâyihinden Hafız Esat Efendi
Bayramiç’den gelip İzmir’de canını Hakk’a teslim eyledi.
Hak cilvesi böyledir. Nihayet kendisine burayı mesken eyledi.
Ziyaretime gelenler elbette hediye ederler Fâtiha’yı.
28.1.1954