Kızıl Deli Sultan

Kızıl Deli Sultan diye tanıdığımız bu büyük veli, asıl adıyla Seyyid Ali Sultan’dır. Tire’de Ali Baba, Hacıköy ve Boynuyoğun gibi önemli bir yerleşim üçgeninin doğu ayağında, köy sırtında, sonradan Dede Evleri denilen semtte bir zaviyesi bulunmaktaydı. Aydınoğulları döneminde bu coğrafyada adı yaşayan zaviyelerden biriydi. Cüneyt Bey’in kestanelik vakfı, 1531’deki “zaviye-i Deli Baba der karye-i Boynuyoğun” kaydı ve 1583’te beş hücreli zaviyede görülen şeyh Mevlana Şeydi Alaeddin, buranın yalnızca bir menkıbe yeri değil, işleyen bir dergâh olduğunu gösterir. Zaviyenin binası bugüne ulaşmamıştır; geriye semt adı, vakıf izi ve Ali Baba çevresindeki Bektaşi bellek kalmıştır.

Seyyid Ali Sultan, Hacı Bektaş Veli yolunun halifelerinden, Bektaşi meydanında aşçı postunun sahibidir. Gülbanklarda Rumeli gözcüsü diye anılır. Belgelerde Kızıl Delü, Kızıl Divane, Kızıl Veli olarak da geçer. Dimetoka yakınındaki Kızıl Deli Çayı’ndan gelir.

Tire’deki iz, Aydınoğulları’ndan Osmanlı’ya geçişle Balkanlar’a uzanır. Yıldırım Bayezid’in Aydınoğulları Beyliği’ni Osmanlı topraklarına katmasından sonra, Batı Anadolu’nun ve Rumeli’nin İslamlaşmasında ve yurt edinilmesinde alperen olarak öne çıkar.