İplikçi İsmail Dede Hazretleri

İplikçi İsmail Dede Hazretleri’nin kabri, İzmir Konak ilçesi Namazgah (Basmane) semtinde, Emir Sultan Türbesi ve eski dergâhının hemen yakınında yer alır. Bugün türbe ile arasındaki mesafe yaklaşık elli metre olarak ölçülse de, arazinin eğimi ve dergâh sınırlarının eski dönemde çok daha geniş olduğu düşünüldüğünde, mübarekin kabrinin aslında Emir Sultan dergâhının bahçesi içinde kaldığı kuvvetle muhtemeldir. Hazirenin bulunduğu sokağın kayıtlarda uzun yıllar “İplikçi İsmail Dede Sokağı” adıyla geçmesi de bu yakınlığın halk hafızasındaki izidir.

Kendisinin bir şeyh efendi olduğu ve Emir Sultan Hazretleri’nin dergâhında görev yaptığı bilinmekle birlikte, bağlı bulunduğu tarikat hakkında elimizde yazılı bir kayıt yoktur. Eşi de Emir Sultan Türbesi’nin yanında medfun bulunmaktadır. İplikçi İsmail Dede Hazretleri’nin haziresinde on kadar mezar taşı vardır. Bu mezarlarda, tahminlere göre mübarekin bağlıları ile, okunabildiği kadarıyla ilmiye sınıfından bazı zatlar ve yakınları yatmaktadır. Tespit edilebilen kitabeler arasında en eski tarihli olanı 1129/1716-17 yılına aittir ve Feyzullah Efendi’ye aittir; diğerlerinde Müderris Ali Efendi, kızları ve İzmirli İsmail Efendi gibi isimler geçer.

Tekke ve zaviyeler kanunu sonrası kadastro geçince mahalleden birileri hazretin türbesini kendi üzerine yazdırır, ardından hazretin sandukasını kırarak evinin mutfağı haline getirir. Böylelikle Osmanlı mimarisine sahip bir türbe maalesef mutfağa çevrilir. Bu şekilde mübarekin kabrinin bulunduğu sanduka yok edilmiştir. Vakıf kayıtlarında bu hazire müderrisi İplikçi İsmail Dede Hz. olan Merdivenli Medrese’nin haziresidir. Türbe, mimari bakımdan yakındaki Emir Sultan Türbesi’nin küçültülmüş bir benzeri gibidir. Malzeme kullanımı ve plan özellikleri, yapının 18. yüzyıl başlarında, haziredeki en eski mezardan da önce inşa edilmiş olabileceğini düşündürür.

Bugün yapı harap durumdadır; sanduka ve iç düzeni tamamen kaybolmuştur. Buna rağmen hem yer seçimi hem de sözlü rivayetler, İplikçi İsmail Dede’nin Emir Sultan çevresiyle iç içe geçmiş, resmi kayıtlara pek yansımayan bir derviş-şeyh kimliği taşıdığını gösterir. Hazire, İzmir’in az belgelenmiş tasavvufî mirasının sessiz tanıklarından biri olarak durmaktadır.