Dön Baba

Tire’nin Ekinhisarı semtinde, yerleşim alanının biraz uzağında sade bir mezar bulunur. Halk arasında “Dön Baba” olarak anılan bu yerin bir zamanlar türbe olduğu, Vakıflar Bölge Müdürlüğü kayıtlarında “türbe” diye geçmesinden anlaşılmaktadır. Yapı günümüze ulaşamamış, yıkılmıştır. Geriye, etrafı alelade tuğla duvarla çevrilmiş bir kabir kalmıştır. Mezarda kitabe, isim veya tarih bildiren herhangi bir iz yoktur. Türbede yatan zâtın kimliği belgelerle tespit edilememiştir.

Tire’deki ziyaret yerleri üzerine yapılan saha çalışmalarında aynı pratik “Dön Dede yatır”ı adıyla da kayda geçmiştir. Anlatılara göre insanlar ev, arsa almak veya satmak, kimi zaman da hayvanını elden çıkarmak için mezarı yedi kez dolaşır, dua eder ve etrafa çaput bırakırdı.

Bu uygulamalar —ağaca çaput bağlamak, mezar etrafında dönmek, duvara taş yapıştırmak, suya para atmak— Anadolu’nun birçok köy ve kentinde benzer biçimlerde görülür. İslâm’ın temel kaynaklarında dayanağı olmayan, vehim ve âdete dayalı bu davranışlar hurafe kapsamında değerlendirilir. Asırlar boyunca âlimler bu tür bâtıl inançlara karşı durmuş, bir kısmının azalmasını sağlamışlarsa da tamamen ortadan kaldıramamışlardır.