Bedreddin Mahmud-i Aydınî

Osmanlı ilim tarihinin satır aralarında kalan isimler vardır. Büyük tezkirelerde uzun uzun anlatılmazlar; birkaç cümleyle geçerler. Ama o birkaç cümle, bir dönemin ilim hayatına dair önemli ipuçları taşır. Bedreddin Mahmud-i Aydınî de işte böyle bir isimdir.

Ulemâ-yı âmilîndendir; yani yalnızca bilen değil, bildiğini yaşayan, ilmiyle ameli birleştiren âlimlerden. Kaynaklar onu Aydınlı olarak kaydeder. Şakâyık müterciminin nakline göre İzmir civarındandır. 16. yüzyılın ilk yarısında yaşamış, 950 (1543) yılında vefat etmiştir.

Hayatının bilinen en önemli safhası, İstanbul’daki görevidir. Osmanlı vezirlerinden müteveffâ Mehmed Paşa’nın, özellikle tefsir ve hadis tedrisine şart koşarak Dersaadet’te inşa ettirdiği medreseye tayin olunur. Ömrünün sonuna kadar bu şartlar çerçevesinde ders verir. Geride basılmamış bir tefsir bırakır. Eserinin adı, muhtevası ve bugün nerede olduğu bilinmemektedir. Tıpkı birçok Osmanlı âliminin yazmalarının akıbeti gibi, o da sessizliğe gömülmüştür.

Bedreddin Mahmud’un hikâyesi, Osmanlı ilmiye sisteminin tipik bir örneğidir: Taşradan gelen bir âlim, başkentte bir paşa medresesinde tefsir ve hadis kürsüsüne oturur, talebe yetiştirir ve ardından tarih sahnesinden çekilir. Büyük isimler kadar gürültülü değildir; ama o gürültüsüz emek, medrese geleneğinin asıl omurgasını oluşturur.

Bugün hakkında daha fazla ayrıntı bulmak zordur. Hocaları, öğrencileri, tefsirinin özellikleri… Hepsi karanlıktadır. Yine de kaynakların ona “övülmüş sıfatlara sahip” demesi, devrinde saygı gören bir zat olduğunu gösterir.

İlim tarihinin sessiz kahramanlarını hatırlamak, yalnızca bir ismi anmak değildir. O isimlerin arkasındaki emeği, disiplini ve devamlılığı da hatırlamaktır. Bedreddin Mahmud-i Aydınî’yi rahmetle anarken, basılmamış tefsirinin bir gün bir kütüphane rafında karşımıza çıkmasını temenni ediyoruz.